گیتار کلاسیک و پاپ

این كه نمیتوان موسیقی فلامنكو را با یك گیتار كلاسیك و یا موسیقی كلاسیك را با گیتار فلامنكو نواخت ، تصوری متداول ولی نادرست است . چرا كه هر دو مئل گیتار دارای سیمهای برابر و جنس یكسان (نایلونی و فلزی) بوده و هر دو به شیوه كاملا مشابه كوك(Tuning) می شوند

بنابراین ، مسئله عدم امكان نواختن یك سبك موسیقی با گیتار سبك دیگری نیست . بلكه بهتراست هر موسیقی را با ساز مناسب و مانوس با خودش نواخته شود ( مخصوصا موسیقی فلامنكو كه با آن همه تكنیك ها و احساسات زیبا و خاص خودش ، فقط با اجرا شدن بر روی گیتار فلامنكو آن  صدا ، طنین و  لحن مخصوص  و اندوهگین خود را ایجاد می كند )

به بیان دیگر باید به دنبال سازی باشید كه مناسب با سبك موسیقی مورد نظر بوده و مخصوص به آن كار ساخته شده باشد

آشكارترین تفاوت مابین این دو گیتار در رنگ پشت (Back) و پهلوهای (sides) آنها است

یك گیتار كلاسیك به دلیل جنس چوبش كه معمولا زروود (Rosewood) و یا ماهوگانی ( چوب درخت ماهون آمریكائی-mahogany) است ، دارای رنگ قهوه ای تیره ای در پشت و كناره ها می باشد و نوع مرغوب این گیتار ، از چوب رزوود برزیلی (Brazilian rosewood) ساخته می شود

                                                                                                                                                                                                                                 گیتار كلاسیك

اما در گیتار فلامنكو این قسمتها كم رنگ تر بوده و رنگ آنها در محدوده زرد كم رنگ ( زرد كهربائی) تا نارنجی متمایل به قهوه ای ( كه اخیرا مورد استفاده واقع می شود ) قرار می گیرد . نوع چوبی كه در ساخت گیتار فلامنكو به كار می رود، چوب درخت سرو اسپانیائی (Spanish cyprees) است كه دارای كیفیت و دوام فوق العاده بالا و ثابت بوده و رنگ آن به سفیدی می گراید

جنس چوب صفحه روئین (قسمتی كه دهانه صدا بر روی آن قرار دارد) معمولا در هر دو نوع گیتار ،‌ یكسان و از جنس صنوبر (كه سالها خوابیده و كاملا خشك شده) از كشور آلمان یا كانادا است

اما معیار اصلی كه باعث تمایز این دو نوع گیتار می شود ، خصوصیت طنین یا رنگ صدا آنها است . یك گیتار فلامنكو دارای صدای زیر و در عین حال زبر ، خشن ، فلزی (metallic) و رخنه كننده است .

از طرف دیگر گیتار كلاسیك دارای صدای نرم ، لطیف ، دلپذیر و نسبتا بم می باشد

این تفاوتها ناشی از آن است كه گیتار كلاسیك از جنس چوب متراكم تر و چگال تری ساخته می شود و همچنین ساختار داخلی (bracing) آن تفاوتهای با ساختار داخلی فلامنكو داشته و جعبه صدای آن نیز دارای ارتفاع بیشتری نسبت به گیتار فلامنكو می باشد

            گیتار فلامنكو

با توجه به همین دلایل و خصوصیات ، گیتار كلاسیك سنگین تر از گیتار فلامنكو می باشد نكته قابل توجه دیگر این كه اكشن (action: فاصله بین سیم ها و صفحه انگشت گذاری) یك گیتار كلاسیك معمولا از اكشن گیتار فلامنكو بالاتر است

در گذشته تمامی گیتار ها چه كلاسیك و چه فلامنكو ، برای كوك كردن دارای گوشی های چوبی(peg: مانند گوشی هایی كه در ساز ویلن استفاده می شوند ) بودند . اما امروزه با اختراع گوشی های مكانیكی استفاده شده و در ساخت گیتار فلامنكو نیز استفاده از آنها متداول و رایج شده است

از طرفی دیگر ، نوازندگان فلامنكو كه به جنبه سنتی این موسیقی ارج نهاده و به آن تعصب دارند ، هنوز بر روی گیتار های فلامنكو با گوشی های چوبی اصرار ورزیده و با هرگونه بدعت و نوآوری و یا به عبارت دیگر تهاجم به قلمرو دست نخورده موسیقی فلامنكو سنتی شدیدا مقابله می كنند.

سابیكاس:

آگوستین كاستلون كامپوس ملقب به سابیكاس 15 مارس 1912 درشهر پامپلنای اسپانیا متولد شد.وی وقتی سیزده ساله بود شهرت زیادی برای خود كسب كرده بودو استعدادش خیلی سریع توسط رامون مونتویا ودیگران تشخیص داده شد و در طول سالها تكنیكهای جدید گیتار فلامنكو را كه توسط رامون مونتویا و نینو ریكاردو(گیتاریست مورد علاقه ی من كه بعد در موردش می نویسم.)پی ریزی شده بود توسعه و گسترش داد.
او در طول زندگیش یك افسانه بود و دارای تفكری در گیتار بود كه هیچ كس قبل از وی نداشت!خود او می گویدفلامنكو در خارج از اسپانیا شناخته شده نبود تا اینكه نوارهای من 30 سال پیش تكثیر شدو مردم تمام دنیا شیفته ی فلامنكو شدند.او هرگز خود را شاگرد هیچ مكتبی نمیداند و میگوید من هرگز معلم و مربی نداشتم!من هرگز نزد كسی درس نیاموختم و نمیدانم موسیقی علمی چیست.
درباره ی وی گفته شده :او هرگز احساسی خلق نكرد بلكه بیشتر ساخته های وی طغیان می كرد و جریان می یافت.
سابیكاس هر چیز مهمی را با خود داشت سرعت حیرت انگیز ،تن صدای كامل و درك و فهم كامل از فلامنكو.
او از طریق ضبطهای فراوان و كنسرت های زنده الهام بخش نسلهای زیادی از گیتاریستها تا به امروز بوده(از جمله پاكو دلوسیا)وی در آپریل 1990 در نیویورك در گذشت.
شما هم اگر تا حالا به اجراهاش گوش نكردین این كار را حتما بكنید!(من وقتی برای اولین بار به یكی از اجراهاش گوش كردم به قدری تحت تاثیر قرار گرفتم كه تا دو سه روز مات ومبهوت بودم)

محبوبترین قطعات گیتار کلاسیک چه قطعه هایی هستند؟ شاید این سوال خیلی شخصی بنظر بیاید و هر کسی سلیقه خود را داشته باشد اما بنده در طی چندین سالی که در وب در این زمینه جستجو کردم به نتیجه هایی جالبی در این زمینه رسیدآماری که تهیه شده است از میان نظر نوزاندگان عادی و حرفه ای بوده که قطعاتی را که دوست دارند اجرا کنند ( بر اساس نظر سنجی وب سایتهای مختلف گیتار کلاسیک )و همچنین بر اساس بیشترین اجراهایی که از این قطعات در کنسرتهای مختلف شده است دسته بندی شده است .

به ادامه ی مطلب بروید...

گیتار کلاسیک ریشه در تکنیک ها و تمریناتی دارد که نوازندگان و آهنگسازان در طی سالیان متمادی رعایت کرده اند و با گذشت زمان ، به آنها وفادار مانده اند ، قطعات مربوط به این سبک ، مشخصا از ارکان ساختاری موسیقی کلاسیک پیروی می کنند.

موسیقی کلاسیک به مطالعه و پژوهش نیاز داشته و شنونده باید از انواع دوره های کلاسیک یعنی رنسانس ، باروک ، کلاسیک ، رمانتیک ، نئو کلاسیک ، مدرن و آوانگارد و فرم های مختلف این موسیقی شناخت داشته باشد و به نوعی نوازندگی در این سبک ، علاوه بر تمرین و کسب تکنیک بالا ، نیازمند مطالعه در زمینه های فوق می باشد. طی کردن دوره های آموزشی منظم و اصولی برای بدست  آوردن مهارت های تکنیکی نوازندگی در این سبک الزامی است .

نوازندگی گیتار کلاسیک به دو قسمت تقسیم می شود:

1. تکنوازی ( Solo ) ، دونوازی (Duett )، سه نوازی ( Trio ) ، چهارنوازی (Quartet )
2. كنسرتو (Concerto ) با اركستر

استفاده از متدهای آموزشی نوازندگی گیتار کلاسیک برای کسانی که قصد نواختن گیتار در سایر سبک ها را دارند اغلب ضروری می باشد.

نخستین آهنگسازان گیتار ، موسیقیدانهای سبک کلاسیک بودند که پایه ریزان این سبک از موسیقی برای ساز گیتار شناخته می شوند. شاید اشاره ای به تاریخچه ی این سبک و آهنگسازان و نوازندگان تاثیرگذار آن خالی از لطف نباشد.

اواخر قرن 18 و آغاز قرن 19 را می توان دوران تحول ساز گیتار نامید. تحولاتی همچون تبدیل گیتار از پنج سیم به شش سیم ، سیم های جفت به تک سیم ، کوک جدید و همچنین شیوه های جدید در ساخت ساز. دوران شکوفایی گیتار کلاسیک را می توان سده ی 19 نامید که مرهون شخصیت هایی همچون : فرناندو سور ، مائورو جولیانی ، دایونیسیو آگوادو ، فرناندو کارولی و فرانسیسکو تارگا بوده است.

موسیقی فلامنکو، موسیقی است با قدمت 150 ساله ، طبق آنچه در تاریخ ثبت شده است. ولی احتمالا قدمت آن بیش از این ها است. این موسیقی متعلق به مردمان منطقه ای در کشور اسپانیا به نام « آند لس » است که روزگاری ملیت هایی چون عرب ها ، مراکشی ها، یونانی ها ، یهودی ها و البته اسپانیایی ها در کنار یکدیگر در آن زندگی می کرده اند. بنابراین می توان گفت که این موسیقی ، متاثر از موسیقی تمام این مردمان بوده است . در واقع بنیاد موسیقی فلامنکو ، برداشت آزاد مردم این ناحیه از موسیقی تمام آن اقوام مختلف است.البته کولی ها هم در این موسیقی تاثیر گذار بوده اند و عده ای بر این عقیده اند که این قوم ، بیشتر در شکل گیری الگوهای ریتمیک خاص موسیقی فلامنکو نقش داشته اند.

موسیقی فلامنکو در ابتدا فقط  شامل فرم های آوازی و رقص بوده که آواز آن از آن جهت که از حنجره اجرا می شود( نه از دیافراگم ) ، شباهت زیادی به آواز ایرانی دارد. در ابتدا، گیتار تنها نقش همراهی کننده ی آواز و رقص را داشته و بعد ها پس از ظهور « رامون مونتوی » هنر تکنوازی گیتار فلامنکو پایه گذاری شد. با توجه به اینکه این شخص اصولا فرد آگاهی بوده و با موسیقیدان های کلاسیک نشست و برخاست داشته، توانایی قرار دادن تکنوازی گیتار فلامنکو در کنار آواز را داشته است. به طوری که امروزه با پیشرفت این هنر ، در بسیاری موارد دیده می شود که نقش تکنوازی گیتار در موسیقی فلامنکو نه تنها از آواز کمتر نیست، بلکه در رتبه ی بالاتری قرار گرفته است.

موسیقی فلامنکو در اصل یک موسیقی محلی یا فولکور است که بعد ها با تاثیر گرفتن از موسیقی کلاسیک، جزو لاتین به یکی از رشته های شناخته شده و موثر تبدیل شده است و امروزه دیده می شود در گوشه و کنار دنیا ، گروه های موسیقی مثلا جز، از کارهای فلامنکو در آثار خود استفاده می کنند. موسیقی فلامنکو یک موسیقی دستگاهی است که دارای دستگاه های« ریتمیک» و « بدون ریتم » است که غالبا در مد « فریژن » اجرا می شوند . البته به وفور از مدولاسیون و آلتراسیون در آن استفاده می شود ، ولی پایه ی هارمونیک این موسیقی ، بر مد فریژن استواراست.

یک مشخصه ی این موسیقی ، وجود الگوهای ریتمیک خاص است. مثلا الگوهای 12 ضربی که در طول چند میزان متوالی ، معرف دستگاه مشخصی خواهد بود و تنها کسر میزان ، ریتم قطعه را مشخص نمی کند. این الگوی 12 ضربی با سرعت های مختلف در دستگاه های مختلف اجرا می شود . فاکتورهای مختلفی وجود دارند که علاوه بر آنچه که گفته شد، تفاوت های دستگاه های موسیقی فلامنکو را مشخص می کنند. مثلا پوزیسیون های مختلف اجرای دو قطعه بر روی گیتار حتی با هارمونی های مشابه.

ارکستراسیون فلامنکو ، اغلب شامل سازهای کوبه ای ( پرکاشن) است که مهمترین آنها سازی است به نام

 « کاخون »   که از آمریکای جنوبی وارد این موسیقی شده است و امروزه از لحاظ آکوستیک(؟) دارای صدای خوبی است و دیگری ضربات کف دست یا همان « پالماس » که با دو نوع صدای زیر و بم توسط همراهی کننده ها اجرا می شود. از جمله سازهای کوبه ای دیگر ، سازی است به نام « کاستانت » که بیشتر در خود اسپانیا استفاده می شود. وظیفه ی سازهای کوبه ای در موسیقی فلامنکو ، خفظ پایه ی الگوی ریتمیک خاص هر دستگاه در طول قطعه است. در واقع نقش این گونه سازها در سبک فلامنکو به اندازه ی مثلا موسیقی راک پررنگ نیست. پایه ی ارکستراسیون فلامنکو یعنی گیتار ، می تواند به صورت تکنوازی یا همراهی آواز یا رقص و با همراهی پرکاشن( هریک از سازهای گروه کوبه ای یا ترکیبی از آنها ) نواخته شود. اصولا مجموعه تمام مشخصه های ذکر شده ، معرف فرهنگ خاص مردمان آندلس اسپانیا است.

سبک پاپ

شاید نتوان سبک مشخصی را در نوازندگی گیتار ، پاپ نامید. اما آنچه بیش از همه ی سبک ها توسط مردم شنیده می شود ، موسیقی پاپ است و گیتار یکی از سازهای مورد علاقه ی شنوندگان این موسیقی است. در واقع یک نوازنده ی گیتار که در هریک از سبک های مورد بحث قبلی فعالیت کرده باشد ، می تواند بایک گروه پاپ همکاری نموده و قطعات پاپ را اجرا نماید . چرا که تکنیک نوازندگی و یا آهنگسازی مختص سبک پاپ وجود ندارد وتکنیک ها ، بسته به مهارت و سلیقه ی نوازنده یا آهنگساز از سبک های دیگر وارد موسیقی گیتار پاپ می شوند ، آن هم در فرمت های ساده تر و قابل هضم تر برای شنونده ی عادی.

البته این بدان معنی نیست که نوازنده ی گیتار سبک پاپ ، نمی تواند نوازنده ی ماهر و قابل قبولی باشد. بسیاری از نوازندگان و آهنگسازان این سبک ، با داشتن تجربه های قبلی از فعالیت درسبک های متنوع در سطح قابل توجهی قرار دارند. در واقع موسیقی پاپ و نوازندگی گیتار در این سبک ، چندان هم سطحی و ساده نیست و این موضوع ارتباط مستقیم با سطح درک موسیقیدان و شنوندگان آن موسیقی از تکنیک موسیقی دارد.

در کلامی خلاصه می توان گفت که سبک گیتار پاپ ، کلکسیونی از تکنیک ها و موسیقی سبک های مختلف در قالبی ساده شده است. ولی استاندارد خاصی برای تعیین سطح نوازندگی در این سبک نمی توان تعیین کرد . از نوازندگان چیره دست این سبک در موسیقی پاپ ایرانی می توان ازآرمیک و بابک امینی نام برد که هر یک از این نوازندگان خود نوازندگانی برجسته در سبک هایی همچون جز و فلامنکو بوده اند که با توجه به مهارت بالا توانسته اند در عرصه ی موسیقی پاپ بسیار قدرتمند ظاهر شوند.